امروز برابر است با :27 خرداد 1403

پیرانشهر

پیرانشهر یکی از شهرستانهای استان آذربایجان غربی در شمال غربی ایران می باشد.

پیرانشهر یکی از شهرستانهای استان آذربایجان غربی در شمال غربی ایران می باشد.

مرکز شهرستان پیرانشهر، شهر پیرانشهر است. پیرانشهر به لحاظ بخش‌بندی مناطق کُردنشین در زمره شهرهای مکریان قرار می‌گیرد. شهر پیرانشهر در همسایگی اقلیم کردستان و عراق واقع گردیده ‌است. پیرانشهر به دلیل داشتن سنگ‌های گرانیت دارای شهرت جهانی می باشد. ذخایر شناخته شده سنگ‌های گرانیت این شهرستان چهار میلیون تن برآورد می‌شود که به لحاظ تنوع رنگ و طرح استحکام در ایران و جهان منحصر به فرد می باشد. سینیت های سبز پیرانشهر در نوع خود در دنیا منحصربه‌فرد هستند و تنها یک توده کوچک مشابه آن در کشور ایتالیا وجود دارد، به‌طوری‌که در موزه ایتالیا نگهداری می‌شود. شهرستان پیرانشهر پس از منطقه لرستان به عنوان دومین منطقه دارای معادن سنگ گرانیت کشور شناخته شده‌است.

این شهرستان به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت ایران با کشور عراق و دیگر کشورهای حوزه دریای مدیترانه، یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجارت خارجی در ایران است.

پیرانشهر هر چند فاقد نقطه صفر مرزی بوده ولی واقع شدن در نزدیک نوار مرزی، شهر پیرانشهر را در وضعیتی ویژه قرار داده‌است که همواره مورد توجه دولت‌های مختلف در طول تاریخ بوده‌است یعنی با توجه به جایگاهی که پیرانشهر در مرز ایران و عراق و نزدیکی به خاک ترکیه داشته، یک موقعیت ژئواستراتژیک ممتاز و در عین حال سختی تلقی می‌شده‌است و به همین دلیل از دیرباز نیز داری ۳ پادگان پیرانشهر، جلدیان و پسوه و یکی از پایگاه‌های مهم در کشور ایران بوده‌است.

حمدالله مستوفی در نزهه القلوب در سال ۷۳۰ هجری قمری، پیرانشهر را جزو شهرستان‌های کردستان ذکر نموده‌است. در سفرنامه رابینو به پیرانشهر اشاره شده‌است. رابینو، درکتاب ولایات دارالمرز ایران می‌نویسد: پیرانشهر در ولایت آذربایجان قرار دارد و نادری در عالم‌آرا نیز این شهر را یکی از آبادترین مناطق آذربایجان معرفی می‌نماید.

  • پیشینه تاریخی پیرانشهر

در حوزه شهرستان پیرانشهر تعداد ۱۱۳ تپه تاریخی تو سط کارشناسان نمایندگی میراث فرهنگی این شهرستان شناسایی و به ثبت سازمان رسیده‌است که این امر حاکی از تاریخی بودن منطقه و شکل‌گیری و وجود تمدنهای نیرومند و درخشان قبل از اسلام مانند تمدن ماننا، پارسوا، مادها، اورارتو، زاموا و تمدن اسلامی می‌باشد. در این میان تپه‌هایی وجود دارند که با داشتن جاذبه‌های خاص تاریخی بسیار مورد بازدید علاقمندان به تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم واقع می‌گردند که می‌توان به موارد زیر اشاره نمود: قلعه شین آوا (هزاره اول ق. م) قلعه موت آوا (۲۵۰۰ ق. م) قلعه شای (۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ ق. م) قلعه جلدیان (۵۰۰۰ تا ۵۵۰۰ ق. م) قلعه پسوه (پیش از تاریخ) کتیبه برده مافوره (روستای لیک بن) داشان قلعه (۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ ق. م)

در منطقه‌ی کاوش‌شده تپه‌ی لاوین که در حاشیه‌ی رودخانه‌ی زاب کوچک قرار دارد و حدود دو هکتار وسعت دارد آثار معماری با خشت و چنیه، داده‌های سفالی، استخوان حیوانی، ابزارهای سنگی، سردوک و اشیای تزیینی در آن به‌دست آمده‌است.

روایات سامی که در قرآن هم متجلّی شده نام کوتیان و کوه آنان یعنی جودی (کوتی) را در این منطقه و حوالی آن جستجو می‌کرده‌اند. کوهی که اکنون به نام جودی نامیده می‌شود کمی دورتر از این منطقه و درغرب آنجا، در شمال موصل واقع شده‌است. این کوه اساطیری در اسطورهً بابلی اوتناپیشتیم نیسیر نامیده شده و آشوریان آن را با کوه شیخان یا کندی شیخان در جنوب پیرانشهر مطابق می‌دانسته‌اند.

برخی از محققان، نام پسوه‌ی امروزی را برگرفته از “پارسوآ” که در اقصای غربی خاک ماد قرار داشته‌است، می‌دانند. احتمالاً شهر بَسْوی که یاقوت حموی در سده‌ی ۷ق آن را در نزدیکی خان خاصبک و در زمره‌ی شهرهای آذربایجان یاد کرده، و حمدالله مستوفی در سده‌ی ۸ق آن را یکی از ۴ شهرِ تومانِ مراغه برشمرده، همان پسوه‌ی امروزی باشد. به گزارش همو بسوی شهری با حقوق دیوانی ۲۵ هزار دینار بوده، و در آن غله و انگور و اندک میوه‌ای به عمل می‌آمده‌است. ظاهراً خان خاصبکی که یاقوت حموی همان‌جا بسوی را در نزدیکی آن یاد کرده‌است، همان پیرانشهر امروزی باشد.

  • نام پیرانشهر

نام پیرانشهر از قبیله‌ی پیران اخذ شده که رؤسای این قبیله‌ی نسب خود را به پیران، شخصیت نیکنام تورانی در شاهنامه می‌رساندند.

بنا بر آنچه از تاریخ و نوشته‌های محققین بر می‌آید، نام پیرانشهر از پیران، یکی از شخصیت‌های شاهنامه و سپهسالار افراسیاب اخذ شده‌است. پیران وزیر، سپهسالار، مشاور، فرمانروای ختن و بعد از افراسیاب بزرگ‌ترین شخصیت توران زمین است. نام وی را فیران (طبری) و بیران (ثعالبی) نیز ذکر نموده‌اند. پیران در میان پهلوانان تورانی، تنها کسی می باشد که از جهت صفات اخلاقی هم‌طراز شخصیت‌های برجسته ایرانی است، زیرا تلاش او همیشه در تفاهم و همدلی ایرانیان و تورانیان در راه صلح بود. او در اغلب نبردهای ایران و توران، در کمال خرد و مردانگی، حضوری فعّال داشت و نماینده سیاسی و نظامی افراسیاب بود.

 

  • زبان مردم پیرانشهر

مردم شهرستان پیرانشهر به زبان کُردی و لهجه مکریانی صحبت می‌کنند.

  • مذهب پیرانشهر

بیشتر مردم شهر پیرانشهر رسماً مسلمان و سنی شافعی مذهب هستند.

  • جمعیت پیرانشهر

جمعیت شهر پیرانشهر بر پایه سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ برابر با ۹۱٬۵۱۵ نفر بوده‌است.

 

  • موقعیت جغرافیایی پیرانشهر

شهر پیرانشهر با وسعت قرین ۸۴۴/۴ هکتار در مختصات ۴۵ درجه و ۸ دقیقه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۴۱ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. همچنین بر دشتی گسترده شده‌است که ۱۴۳۰ تا ۱۴۶۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

شهر پیرانشهر با فاصله زمینی۱۱۰ کیلومتری (هزارگزی) از مرکز استان (ارومیه)، از غرب و جنوب غربی به کوهستان‌های مرتفع ختم می‌گردد. به استثنای این عوارض ارتفاعی، سایر جهات شهر با دشت‌های کم‌عارضه و مسطح ارتباط دارد.

  • آب و هوا پیرانشهر

آب و هوای شهر پیرانشهر در ناحیه شمالی؛ آب و هوای نسبتاً سرد و در نواحی جنوبی معتدل کوهستانی است و دارای فلات‌های مرتفع و خشک و دشت‌های حاصلخیز؛ است. شهر پیرانشهر به دلیل داشتن ۶۰۰ میلی‌متر بارندگی در سال از زیباترین شهرستان کشور به‌شمار می‌رود.

 

  • مناطق گردشگری پیرانشهر

از جمله مناطق گردشگری پیرانشهر به موارد زیر می‌توان اشاره نمود:

  1. تفرجگاه پردانان
  2. آبشار خرپاپ
  3. کانی لوسه
  4. سد جلدیان
  5. سد کانی سیب
  6. سدسیلوه

 

  • مناطق دیدنی و گردشگری پیرانشهر

همچنین ۳ روستای هدف گردشگری دالاوان (دلاوانکهنه‌لاهیجان (کونه‌لاجان) و خورنج در شهرستان پیرانشهر به ثبت رسیده‌است.

  • روستای خورنج

روستای خورنج در پیرانشهر در فاصله‌ی۲۰ کیلومتری شمال شرقی این شهر بر سر راه مهاباد نیز قرار گرفته است. این روستا در مجاورت منطقه ای قرار دارد که با سنگ‌های عظیم الجثه ای احاطه شده‌است و این سنگ‌ها به طرز شگفت‌انگیزی بر روی هم انباشته شده‌اند. سنگ‌های افسانه‌ایخورنج در سال ۱۳۹۹ در فهرست میراث طبیعی ملی کشور ثبت ملی شدند.

  • آبشار خرپاپ

یکی دیگر از جاذبه های گردشگری پیرانشهر آبشار بسیار زیبای خرپاپ می باشد. كوه ها و جنگل ها و دره ها و رودهاي منطقه پيرانشهر دست در دست هم داده اند تا با به نقش كشيدن تابلوهايی زيبا و بي بديل از طبيعت، تحسين هر بيننده ای را از اين نقاش توانا برانگيزند. يكی از اين مناظر زيبا و بی نظير آبشار خروشان و پر آب خرپاپ است كه در ميان جنگلهای سر سبز پردانان و در انتهای این دره جاری می باشد.

  • تفرجگاه پردانان

یکی از مناظر دلگیر و بسیار زیبای شهرستان پیرانشهر از حوزه گردگشری وجود جنگل های سرسبز پردانان می باشد، اين جنگل ها در 27 کیلومتری جنوب پيرانشهر و بر سر راه جاده پيرانشهر به سردشت واقع گرديده است كه جاری بودن رودخانه دايمی و خروشان پردانان كه يكی از سرچشمه های اصلی رود زاب كوچك است بر زيبايی آن دوچندان افزوده است.

  • تفرجگاه آبخوارده

مقصد دیگر گردشگرانی که پیرانشهر را برای سفر انتخاب می کنند تفرجگاه بسیار زیبا و دلنشین آبخوارده می باشد. این تفرجگاه بر سر راه جاده پیرانشهر به سردشت و در نزدیکی روستای آبخورده و در مسیر رودخانه آبخورده واقع گردیده ودارای رودخانه و باغات سر سبز و پوشش گیاهی زیبا بوده.

  • روستای هدف گردشگری کهنه لاجان

این روستا در چهار کیلومتری جنوب غربی شهر پیرانشهر و در دهانه دره حاجی ابراهیم واقع گردیده است. همجواری این روستا با مراتع زیبا و دره خوش آب و هوای حاجی ابراهیم و بهره مندی از رودخانه دایمی با آب زلال و چشمه های فراوان باعث جذب گردشگران بسیاری در فصول بهار و تابستان میشود.

  • سدهای کانی سیب، جلدیان و پسوه

سد کانی سیب پیرانشهر هم از مناطق پنج گانه شهرستان است که در ردیف مناطق نمونه گردشگری مصوب شده است. این سد با هدف انتقال آبهای جاری حوزه زاب به دریاچه ارومیه احداث شده است.

یکی دیگر از سدهای منطقه پیرانشهر سد جلدیان هست این سد از سدهای تازه احداث منطقه میباشد که در یک کیلومتری غرب روستای جلدیان واقع گردیده است و در فصول بهار و تابستان پذیرای گردشگران بومی و محلی است. این سد در ردیف مناطق نمونه گردشگری شهرستان به ثبت رسیده است. این سد در محل پیشین روستای سیلوه در 4 کیلومتری شهر پیرانشهر واقع شده است.

 

پیرانشهر

عکسی از نمای شهر پیرانشهر

پیرانشهر

عکسی از روستای خورنج شهر پیرانشهر

پیرانشهر

عکسی از آبشار خرپاپ پیرانشهر

1 یک پینگ

  1. پینگ بک: امید کردستانی - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.