امروز برابر است با :27 خرداد 1403

ولی محمد امیدی

ولی‌ محمد امیدی، شاعر و حماسه‌سرای کُرد زبان در سال ۱۳۰۱ در ایلام به دنیا آمد.

ولی محمد امیدی، شاعر و حماسه‌سرای کُرد زبان در سال ۱۳۰۱ در ایلام به دنیا آمد.

  • دوران زندگی ولی محمد امیدی

ولی محمد امیدی، معروف به “ولی بیگانه” شاعر بزرگ ایلام است. وی در دهستان “کارزان” از توابع شهرستان شیروان‌چرداول استان ایلام، در ایل خزل چشم به جهان گشود.

وی مردی ست از جرگه آن شاعرانی که در آستانه دهه هفتاد عمر، مکشوف اهل نظر شد و به یاری ارتباط با رادیو و صدای آهنگین و اهورایی اش خاصیت اشعار خویش را برملا نمود. خاصیتی که در جنگ مقدس به کار آمد و هم از این رهگذر ماندگاری جنگ در دل ایلامیان، متاثر از شعر او و هم او پرواز شعر خویش را مدیون جنگ شد. جریان شعر ولی محمد ادامه جریان شعری غلامرضاست که هنوز علاقه مندان زبان و ادب کُردی را به خود می خواند.

این جریان شعری که متعهدش می توان خواند از دین پروری و جورستیزی غلامرضا ارکوازی برآمده و به حماسه سرایی‌های تراژدیک مذهبی – میهنی و زیباستایی‌های طبیعی اما خداگرایانه ولی محمد رسیده که با توجه به رنگ شیعیانه محتوای این جریان، درادبیات کردی صاحب وجه تمیز است و ولی محمد و غلامرضا را از شاعرانی صرف، به موقعیتی حرکت داده که رزمندگان و اهالی فقه نیزبه احترامشان تمام قد می ایستند و از بروز عواطف خود سر باز نمی زنند و البته در آن سوی جوی نیز شعرشان خودی تلقی می گردد. اینان علاوه بر محترم و مقدس بودن در جمع اهالی شعر و ادب از معبر فرهنگ ایلیاتی و پیرنوازی ایلام نیز به محبوبیت و احترام رسیده اند و نامشان افتخار مردان و فرزندان ایل است.

دامنه این شهرت مثبت از دگردیسی های شعری و فکری ادبیات کُردی چندان لطمه نخواهد دید چرا که آنان فرزندان زمانه خویشتن و پله های نخستین نردبان شعر کُردی جنوب بوده اند و کسی را یارای انکار این نیست که مانایی نام و زایایی شعر و پررنگ تر کردن بضاعت غلامرضاها و ولی محمدها خط شعر و ادب این خطه را پشتیبان خواهد.

  • زبان شعری ولی‌ محمد امیدی

زبان شعری او همان کُردی جنوبی (فیلی) است که گاه داخل گویش شاعر و زبان ادبی کُردی گورانی در آن عیان است.

ولی محمد امیدی نه تنها عاشق ایلام که عاشق هرجایی بود که کُرد در آن نفس می کشید به گونه ای که آرزو داشت غبارش بر مناطق کُردنشین افشانده شود :

گه رتم  به ن  وه  ده س  بای  شماله وه

تا  بیگه ی   وه   زید   کورده ماله وه

او با این همه شور و شیدایی سالیان دراز در میان ما زیست و شعر سرود و آرزو داشت که دیوانش چاپ شود؛ آرزویی که یک سال پس از مرگش تحقق یافته است. در زیر دو شاخص دیگر از زبان خودش بیان میگردد.

  • وصف زمان پیری ولی‌ محمد از زبان خودش:

جور گلای پایز ده س خزان بای            کی برقرارم هر ساتی یه جای

ماوام ها وه لای خار  و  بردوه              مه خیزم وه دس سوزه ی سردوه

گل گل نازاران وه پنجه ی شمشال         بن خه نمو ژیر زید کرده مال

گل گل نازاران وه تیژی پارو                 لاشه ی خاپورم  مه کیشن کو کو

لاشه ی پرگه نی پای ور مالانم             جای بازی ملان منه ی  سالانم

ولی محمد در زمان سکونت  در  تهران  احساساتش را  این  گونه  بیان کرد:

مله ی تهرا نه  شار مرکزه                  پرده ی دله گم پره ی کاغه ذه

همزمان با برگزاری نخستین همایش نکوداشت شاعر حماسه سرای ایلام “ولی‌ محمد امیدی” با عنوان “گول زه خم لالهˈ – گل زخم لاله” از تندیس و سند سجلی این شخصیت فرهیخته در مجتمع فرهنگی، هنری ارشاد ایلام رونمایی شد.

  • دیوان ولی‌ محمد امیدی

چاپ دیوان این شاعر بزرگ آرزویی بود که یک سال پس از مرگش تحقق یافته‌است. یاسر سنایی در سال ۱۳۸۷ دیوان ولی‌ محمد امیدی (وه له بیگانه) را در انتشارات رامان به چاپ رساند.

  • درگذشت ولی‌ محمد امیدی

ولی‌ محمد امیدی در سال ۱۳۸۶ درگذشت و اینک در دامنه‌ی “شه‌له‌م” در آرامستان بهشت رضای ایلام در خاک آرام گرفته و از شروشور دنیا رسته و خستگی‌ها و رنج‌هایش را به خاک بخشیده‌است. او در خاکی آرام خفته که عاشقانه بدان دلبسته بود، چنان که گفته است:

ئه ر  خوسره و  بووم  ده س  وه  جامه وه

ئه روام   گل   مه خوه ی  وه   ئیلامه وه

ولی‌ محمد امیدی

عکسی از ولی‌محمد امیدی شاعر و حماسه‌سرای کرد زبان

ولی‌ محمد امیدی

عکسی از شاعر بزرگ ایلامی

ولی‌ محمد امیدی

عکسی از مجسمه ولی‌ محمد امیدی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.