امروز برابر است با :2 اسفند 1402

محمدعلی سلطانی

محمد علی سلطانی، نویسنده‌ی کُردپژوه در سال 1336 خورشیدی در کرمانشاه دیده به جهان گشود.

محمد علی سلطانی، نویسنده‌ی کُردپژوه در سال 1336 خورشیدی در کرمانشاه دیده به جهان گشود.

استاد محمدعلی سلطانی که در زمینه ادبیات، تاریخ و ادیان و مذاهب کردستان و به ویژه منطقه کرمانشاه به پژوهش پرداخته‌است. تحصیلات متوسطه را در کرمانشاه به پایان رساند و همزمان با تحصیل متداول، از محضر استادان آن سامان بهره‌مند شد و در نهایت از استاد سید طاهر هاشمی و استاد حاج سیدمحمد شیخ‌الاسلام (استاد ممتاز دانشگاه تهران و شیخ‌الاسلام کردستان) به دریافت گواهی و اجازه رسمی نایل گردید. تحصیلات دانشگاهی را در تهران ادامه داد و به حضور استاد کیوان سمیعی، و محقق منصف و مبرز و حکیم آزاداندیش پرآوازه کیوان قزوینی رسید. این تلمذ و حضور سال‌ها ادامه داشت و از افاضات ارزشمند استاد در حوزه ادبیات و عرفان و تصوف و فلسفه اسلامی بهره‌مند شد. اعتماد و عنایت استاد به او سبب شد تا به عنوان وصی فرهنگی، اجازة تنقیح و تصحیح آثار خود را به وی واگذار نماید و نیز به تولیت و مشاورت و اهتمام وی و فرزند ارشد استاد، مهندس سیاوش سمیعی، کتابخانه ارزشمند استاد به دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی کرمانشاه واگذار گردید که حرکتی مؤثر در تقویت توان علمی دانشجویان و استادان دانشکده یادشده محسوب می‌شود و این نخستین گام، موجب تأسی سایر اهل قلم و صاحبان مجموعه‌های مکتوب در کرمانشاه گردید.

  • پژوهش در تاریخ ادبیات

محمدعلی سلطانی در سال ۱۳۶۲ و هنگامی که ۲۶ سال داشت، نخستین پژوهش خود در حوزه ادبیات کردی را با عنوان “مناجات‌های جاویدان ادب کُردی” منتشر کرد. وی پس از آن پژوهش‌های خود در این زمینه را ادامه داد و در سال ۱۳۶۴ نخستین مجلد از مجموعه۶ جلدی “ح‍دی‍ق‍ه س‍ل‍طان‍ی: اح‍وال و آث‍ار ش‍اع‍ران ب‍رج‍س‍ت‍ه ک‍رد و ک‍ردی‌س‍رای‍ان ک‍رم‍اش‍ان از ع‍ه‍د ت‍ی‍م‍وری ت‍ا ع‍ص‍ر ح‍اض‍ر” را به چاپ سپرد. سید محمدطاهر هاشمی بر این مجلد نظارت کرده و بر آن مقدمه نوشته بود.

محمدعلی سلطانی همزمان در تهران تحصیلات دانشگاهی را تا پایان مقطع دکتری ادامه داد. رهنمودهای استاد دکتر عبدالحسین نوایی، او را با زوایای علم تاریخ آشنا کرد و به احیای تاریخ و فرهنگ زادگاهش پرداخت که تا آن زمان شناسنامه‌ای جامع نداشت. در طی سی سال تلاش مستمر اثری ماندگار آفرید. در این راه، اعتماد و احترام به اهتمام و اندیشه و دانش و بینش وی از سوی صاحبان اثر یا آثاری از اسناد و تصاویر و گفتار از هر آیین و مذهب و کردار، پاسخی شایسته و همه‌جانبه بود تا حتی‌المقدور هیچ نکته‌ای در حوزه ادبیات، تاریخ، ادیان و مذاهب، جغرافیا، ایلات و طوایف، آداب و رسوم، علما، عرفا، رجال، مشاهیر، خاندانها، هنرمندان، نویسندگان، هنرهای سنتی، موسیقی بومی، تصوف و عرفان، پوشاک زنان و مردان، غذاهای محلی، پهلوانان و ورزشکاران، پیشینه مؤسسات و مراکز و ادارات و… در گستره کرمانشاهان موهوم و مبهم نماند؛ به ویژه تشویقهای بی‌دریغ استاد ایرج افشار(یزدی) و مجله وزین آینده و سایر استادان بنام در انجام این مهم تاثیر بسزا داشت.

  • ازدواج محمدعلی سلطانی

محمدعلی سلطانی در سال ۱۳۶۳ با بانو فریبا مقصودی هنرمند نامبردار عرصه خوشنویسی ازدواج کرد. این پیوند موجب انجام آثار موفق فرهنگی وهنری و احیای دواوین شاعران بزرگ و تألیف و تحریر تذکرة ارزشمند “حدیقه سلطانی” در احوال شاعران کُرد از عهد تیموری تا عصر حاضر گردید.

  • پژوهش در آیین یارسان

محمدعلی سلطانی همچنین در زمینه تاریخ یارسان به پژوهش پرداخته و بررسی خود را در سال ۱۳۷۶ در کتابی با عنوان “ق‍ی‍ام و ن‍ه‍ض‍ت ع‍ل‍وی‍ان زاگ‍رس در (ه‍م‍دان، ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ان، ک‍ردس‍ت‍ان، خ‍وزس‍ت‍ان، آذرب‍ای‍ج‍ان)، ی‍ا (ت‍اری‍خ ت‍ح‍ل‍ی‍ل‍ی اه‍ل ح‍ق)” در ۲ مجلد به چاپ رساند. کتاب اخیر به زبان‌های کُردی سورانی و ترکی استانبولی ترجمه شده‌است.

محمدعلی سلطانی که در نوجوانی از محضر استاد سیدطاهر هاشمی بهره برده بود، همراه با علوم آیینی و ژرف‌کاوی در ادبیات کُردی، با خط و خوشنویسی آشنا شد و در بحثها و مفاوضات از هنرهای محلی و سنتی و انواع مقامات و مراتب موسیقی کُردی حضور مستمر داشت. در مراوده به محضر و کتابخانه مفسر فقیه هنرمند آیت‌الله حاج سید مرتضی نجومی با کیفیت خلق و آفرینش آثار متنوع هنرهای مستظرفه آشنا شد و دو مجموعه “کیمیای هستی” و “سحر مبین” از تألیفات هنری استاد همراه با نمونه‌های متعدد خوشنویسی و قطاعی، گل ومرغ، تذهیب و تشعیر و جداول، شامل قطعات ثلث و نسخ و نستعلیق و شکسته از آن استاد کم‌نظیر، با مقدمه و اهتمام محمدعلی سلطانی انتشار یافت.

  • تاریخ منطقه کرمانشاهان

محمدعلی سلطانی به پژوهش در زمینه تاریخ و جغرافیای منطقه جنوب کردستان ایران و به‌طور مشخص منطقه کرمانشاه پرداخت و در سال ۱۳۷۰ نتیجه پژوهش و گردآوری‌های خود را در کتابی با عنوان “جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (ب‍اخ‍ت‍ران)” در سه جلد به چاپ رساند. این کتاب بار دوم در سال ۱۳۸۰ برای بار دوم و این بار در ۱۰ مجلد چاپ شد. این مجموعه از سوی جمهوری اسلامی ایران دو لوح تقدیر کتاب سال و پژوهش سال در سطح کشور و از سوی اقلیم کردستان عراق تندیس بلورین آراس دریافت کرده و تاکنون جامع‌ترین کتاب در زمینه تاریخ منطقه کرمانشاه به‌شمار می‌آید.

سلطانی همچنین در زمینه تاریخ معاصر کرمانشاه نیز به گردآوری اسناد و اطلاعات دست زده و در سال ۱۳۷۸ مجموعه‌ای را به نام “اح‍زاب س‍ی‍اس‍ی و ان‍ج‍م‍ن‌ه‍ای س‍ری در ک‍رم‍ان‍ش‍اه از ف‍رام‍وش‌خ‍ان‍ه ت‍ا خ‍ان‍ه س‍ی‍اه: دوره‌ه‍ای ۱–۵ ان‍ت‍خ‍اب‍ات م‍ج‍ل‍س ش‍ورای م‍ل‍ی و ف‍ری‍ادگ‍ران ب‍ر ن‍ظام دی‍ک‍ت‍ات‍وری از ک‍رم‍ان‍ش‍اه” در ۲ مجلد به چاپ رساند.

کار دیگر محمدعلی سلطانی در زمینه تاریخ معاصر کرمانشاه، انتشار کتاب “اسناد نهضت مشروطیت در کرمانشاهان از آرشیو آیت‌الله حاج محمدمهدی کرمانشاهی (فیض مهدوی) لیدرملیون کرمانشاهان” بوده‌است که در سال ۱۳۸۷ از طریق مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی دانشگاه تهران به چاپ رسید.

 

  • تاریخ کردستان

محمدعلی سلطانی علاوه بر پژوهش در تاریخ و ادبیات منطقه جنوب کردستان ایران (کرمانشاه و ایلام)، در رابطه با تاریخ مناطق دیگر کردستان نیز به پژوهش پرداخته‌است. در این رابطه وی به چاپ کتاب‌های ” اوض‍اع س‍ی‍اس‍ی اج‍ت‍م‍اع‍ی ت‍اری‍خ‍ی ای‍ل ب‍ارزان‌اسرار بارزان: به انضمام اسرار بارزان – اسماعیل اردلان – ۱۳۲۵ شمسی” (۱۳۸۴) و “نق‍ش ک‍رده‍ا در پ‍اس‍داری از ف‍ره‍ن‍گ و ت‍م‍دن ای‍ران‍ی” (۱۳۸۵) مبادرت ورزیده‌است. وی همچنین کتاب “تاریخ جاف” اثر کریم‌بیگ فتاح‌بیک جاف را به فارسی ترجمه کرده‌است.

 

  • تصحیح اشعار

محمدعلی سلطانی در زمینه تصحیح و چاپ آثار شاعران کُرد نیز فعالیت داشته‌است. وی تاکنون اشعار شاعران کُردی سرا مانند شامی کرمانشاهی، پرتو کرمانشاهی، سید یعقوب ماهیدشتی، سید صالح ماهیدشتی، غلامرضاخان ارکوازی و درویش قلی کرندی و همچنین اشعار شاعران فارسی سرای کُرد مانند طه‍م‍اس‍ب ق‍ل‍ی‌خ‍ان، وح‍دت ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ی و میرزا احمد الهامی کرمانشاهی را تصحیح و منتشر نموده‌است.

  • خوشنویسی

محمدعلی سلطانی از پیشروان معاصر پژوهش در عرصه خط و خوشنویسی کشور به شمار می‌رود و بر مجموعه آثار اعاظم استادان هنر خوشنویسی، مقدمه‌های تحقیقی و تحلیلی مستند و معتبر نوشته و مدتی عضو هیأت تحریریه فصلنامه هنری “چلیپا” به سردبیری استاد دکتر حسین الهی قمشه‌ای بود.

محمدعلی سلطانی که انواع خطوط نسخ و نستعلیق و شکسته را به شیوه تحریری خوش و زیبا می‌نویسد، دهها بیاض و دفتر و رساله را به نظم و نثر کُردی و فارسی و عربی تحریر کرده است، به ویژه مجموعه کلام یارسان. در حوزه شعر نیز هرچند شعر را جز در اوج سخن نمی‌پسندد و به قول تذکره‌های معاصر، ادعای شاعری ندارد، اما ذاتاً شاعر است و تراوش طبعش در قالبهای متنوع به زبان فارسی وگویش‌های مختلف کُردی بالغ بر دوهزار بیت می‌شود که در دو مجلد به خط خوش او تحریر و فراهم آمده است. وی در حوزه دانسته‌های خود مقالات معتبری نوشته و در نگارش از نثری سخته و محکم و استادانه برخوردار است. در سخنوری و فصاحت و تسلط بر کلام کم‌نظیر است که سخنرانی‌هایش در مجامع علمی و فرهنگی شاهد این ادعاست.

 

  • تقدیرها:
  1. لوح تقدیر انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی،۱۳۷۴
  2. لوح تقدیر پژوهش سال جمهوری اسلامی،۱۳۷۵
  3. لوح تقدیر پژوهشی برگزیده منطقه ای،۱۳۷۶
  4. لوح تقدیر و تندیس بلورین نفر اول رشته تاریخ (وزارت آموزش و پرورش)،۱۳۸۱
  5. لوح تقدیر خادمان فرهنگی روز جهانی موزه یونسکو(سازمان میراث فرهنگی)،۱۳۸۳
  6. لوح تقدیر و تندیس چهره ماندگار منطقه‌ای(صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)،۱۳۸۴
  7. لوح تقدیر و تندیس بلورین آراس(کتاب سال عراق)،۱۳۸۵

 

  • تألیفات:

مجموعه جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (نخستین دایره‌المعارف منطقه‌ای در ایران) در بیست مجلد به شرح زیر:

  • جلد اول: جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان (جغرافیای تاریخی، اقتصاد، معارف، هنر، فرهنگ ادارات وتشکیلات…)؛
  • جلد دوم و سوم: تاریخ ایلات و طوایف کرمانشاهان (اوضاع تاریخی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی)؛
  • جلد چهارم: اوضاع سیاسی از دوران ماقبل تاریخ تا عصر مشروطیت؛
  • جلد پنجم: اوضاع سیاسی از عصر مشروطه تا کودتای ۲۸ مرداد به انضمام پیشینه خاندانهای شهری حکومتگر از خاکریز تا خسروی؛
  • جلد ششم: تاریخ تشیع در کرمانشاهان (خاندان مذهبی و علما شیعی در کرمانشاه از ظهور اسلام تا عصر حاضر)؛
  • جلد هفتم: تاریخ در کرمانشاهان (خاندان مذهبی، علما منفرد، فلاسفه و حکما شیعی کرمانشاهان)؛
  • جلد هشتم: تاریخ تسنن در کرمانشاهان (خاندان مذهبی، علما اهل سنت کرمانشاهان)؛
  • جلد نهم: تاریخ تصوف در کرمانشاهان (پیشینه تصوف و طرائق و سلاسل صوفیه و بزرگان صوفیه و دروایش درکرمانشاهان)؛
  • جلد دهم: تاریخ خاندانهای حقیقت و مشاهیر متأخر اهل حق (پیشینه خاندانهای هفتوانه و شاه مهمان و….) این مجموعه به تدریج و طی سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴چاپ و منتشر شده است.
  • جلد یازدهم: اقلیت‌های دینی در کرمانشاهان (کلیمیان، مسیحیان و…) آماده چاپ؛ جلد دوازدهم: مستدرک و تکلمه مجموعه جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، آماده چاپ؛ مجلدات ۱۳ تا ۱۸ که تاریخ ادبیات کرمانشاهان است: ادبیات کردی؛ مجموعه تذکره حدیقه سلطانی احوال و آثار شاعران کردی‌سرای کرمانشاهان از عهد تیموری تا عصر حاضر.
  • حدیقه سلطانی: جلد اول، چاپ دوم، ۱۳۸۴، سها، تهران؛ جلد دوم، ۱۳۶۹؛ جلد سوم، ۱۳۷۹؛ جلد چهارم، ۱۳۸۶؛ جلد پنجم، ۱۳۸۶؛ جلد ششم، ۱۳۸۶٫
  • مجلدات ۱۹ تا ۲۰ که تاریخ احزاب سیاسی کرمانشاهان است: احزاب سیاسی؛ (احزاب سیاسی و انجمن‌های سرّی در کرمانشاهان از فراموشخانه تا خانه سیاه)؛ جلد اول، از فراموشخانه تا احزاب و فعالیتهای سیاسی در آخرین روزهای رضاشاه؛ جلد دوم، از ۱۳۲۰ ش تا خانه سیاه در۱۳۳۰، چاپ اول،۱۳۷۸، سها، تهران.
محمدعلی سلطانی

عکسی از نویسنده کُرد محمدعلی سلطانی

محمدعلی سلطانی

عکسی از نویسنده کُرد استاد محمدعلی سلطانی

محمدعلی سلطانی

عکسی از نویسنده و پژوهشگر کُرد محمدعلی سلطانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.