امروز برابر است با :27 خرداد 1403

طریقت در بانه سال 1345

تصوف یا به اصطلاح محلی طریقت، در شهرستان بانه و به طور کلی در تمام کردستان رواج دارد.

تصوف یا به اصطلاح محلی طریقت، در شهرستان بانه و به طور کلی در تمام کردستان رواج دارد.

  • طریقت در سال 1345

تصوف یا به اصطلاح محلی طریقت، در بانه و به طور کلی در تمام کردستان رواج دارد. آنچه درباره تصوف در بانه گفته می شود برای سایر مناطق کردنشین نیز صدق می کند.

در مورد تصوف و معنی لغوی آن، عقاید و نظریه های بسیاری اظهار شده. گروهی عقیده بر این است که کلمه تصوف صفای باطن را معنی میدهد. عده ای دیگر کلمه صوفی را که به اهل تصوف اطلاق می شود مأخوذ از کلمه سوفیست Sophisteیونانی دانسته که به معنی دانشور است و آن هم از مذهب فلسفی سوفسطائی گرفته شده که حکمای اسلام آن را سوفسطائیه نامیده اند.

پاره ای هم آن را به اصحاب صفه که در مدینه منزل و و مأوائی نداشتند و روی صفه (سکو) ی مسجد حضرت رسول (ص) می خوابیدند نسبت میدهند. بعضی هم می گویند چون زاهدان و فقیران لباس پشمی می پوشیدند این بود که آن ها را صوفی (پشمینه پوش) لقب داده اند.

تصوف شعبه های مختلفی دارد که اهم آنها عبارت از: چشتیه، سهروردیه، کبرویه، مولویه، قادریه، نقشبندیه. چهار طریقه اولی در کردستان رواج ندارد یا اگر رواج داشته فراموش شده اند، ولی دو طریقه آخری (قادریه و نقشبندیه) رواج دارند.

موسس طریقه قادریه “شیخ عبد القادر گیلانی” است، کنیه اش (محی الدین ابو محمد) پسر “ابی صالح زنگی دوست” و در بعضی روایت “جنگی دوست” می باشد و او پسر عبدالله، پسر یحیی الزاهد، پسر محمد، پسر موسی، پسر عبدالله، پسر موسی الجون، پسر عبد المخلصن، پسر حسن مثنی پسرعلی ابن ابیطالب رضی الله عنه می باشد.

عبدالقادر درسال 470 تولد یافت و در سال 561 هجری برابر 1116 میلادی وفات کرد. در بغداد او را به نام شیخ می شناسند و خیابان باب الشیخ هم به همان سبب نامیده شده ولی در کردستان به نام “غوث گیلانی” مشهور است. از نام پدرش استنباط می شود که وی ایرانی است. زیرا نوه اش (قاضی ابا ناصر) نسبتش را آشکار نموده و می گوید مسقط الراس وی قریه نیف یا نایف در منطقه گیلان می باشد.

در سن هیجده سالگی برای تحصیل علم از طریق تبریز روانه بغداد گردید و در سال 448 به آنجا وارد شد. فقه مذهب این حنبل (یکی از مذاهب چهار گانه اهل سنت) و طبق بعضی روایت فقه مذهب شافعی را آموخت و در نزد علمای فاضلی چون هبه الله بن مبارک و أبی ناصر محمد البناء تلمذ می کرد. ولی از سال 448 تا 521 کیفیت زندگیش مجهول است. شاید برای ادای فرضیه حج به حجاز رفته و احیانا در همین مدت هم ازدواج کرده باشد.

گروهی ادعا می کنند که پرده دار ضریح امام ابی حنیفه (موسس مذهب حنفی) بوده است. این طریقه از قرن دهم هجری در کردستان رواج پیدا کرده است. از افراد به نام کنونی طریقت قادریه در بانه سیدعبدالباقی ساکن ناوه خلیفه شیخ عبدالکریم می باشد که مریدانی دارد.

موسس طریقه نقشبندیه بن محمد بهاءالدین بخارایی می باشد چنین استنباط می شود که وی در علوم الهی مقامی شامخ و پایگاه بلند داشته و نیز ریس دینی و پیشوایی روحانی به شمار می رفته است. مولف (نسب اویس – نسب الویس) می گوید روش و مراسم او درتصوف شبیه مراسم و آداب “اویس قرنی” می باشد.

آثار گرانبهایش بعد از خودش به قلم یکی از خلفایش به نام “شیخ صلاح ابن مبارک” تحت عنوان “مقامات سیدنا” در سال 893 هجری گرد آوری شده و این مجموعه اساس کتاب “رشحات عین الحیاه” در همان سال قرار گرفت. در این کتاب بحث مفصلی از کلمه نقشبند وجود دارد. کتاب مذبور پس از آنکه خلاصه شد توسط شخصی به نام “عبد المجید الخانی” از فارسی به عربی ترجمه شد و نام “حدائق الوردیه، فی حقائق الادله النقشبندیه” را برآن نهاده، که در سال 1306 هجری در قاهره به چاپ رسید.

شیخ محمد نقشبندی رحمه اله در سال717 در قریه واقع در یک فرسخی بخارا متولد شد. قبلا نام قریه “کوشک هندوان- قصر العشاق” بود که بعدا به “کوشک عارفین” موسوم گردید.

شاه نقشبند در هیجده سالگی برای تعلیم طریقت و تحقیق در اصول وقواعد آن نزد “محمد بابا ساماسی” در قریه ساماس که در سه فرسخی بخارا واقع است روانه شد.

در سال 791 وفات کرد است. آرامگاهش در“باوه دین” که دو منزل از بخارا دور است زیارتگاه مردمان تمام نواحی حتی چین می باشد. گفته های وی به کوشش “محمد بن محمد الحافظ بخاری” به خواهش عطار بخاری گردآوری شده که نسخه ای از آن در موزه بریتانیا موجود است.

  • انتشار طریقه نقشبندی در کردستان

مروج و عامل انتشار طریقت نقشبندی در کردستان “مولانا خالد” می باشد که طریقت مذبور را در عراق و ایران و ترکیه و روسیه رواج داد. نام پدرش حسین منسوب به یکی از تیره های عشیره “جاف” به نام میکائیلی در کردستان عراق می باشد. در سال 1193 هجری و به قول امین زکی در خلاصه الکرد و کردستان ص 369 ج اول در سال 1197 هجری در “قره داغ” متولد شده.

وی مقامات علم را از پدرش فرا گرفت سپس نزد بعضی از مشاهیر علمای زمان خودش مانند سید عبدالکریم و سید عبد الرحیم برزنجی و ملاصالح نژمار به تحصیل پرداخت. سپس به سنندج رفت و نزد رئیس علمای آنجا “شیخ محمد قسیم” مشغول تحصیل شد تا اینکه از وی اجازه تدریس را دریافت نمود. بعد به سلیمانیه بازگشت و در آنجا به تدریس اشتغال ورزید.

بعد از زیارت حج در سال 1220 هجری، به سلیمانیه مراجعت کرد و در آنجا با میرزا رحیم الله مشهور به درویش محمد ملاقات نمود و به اتفاق هم به سفر پرداختند و در سال 1222 هجری وارد هند شدند.

در مقاله ای که از ملا محسن در شماره 3 و 6 مجله “گلاویژ” چاپ بغداد در 1942 میلادی به چاپ رسید چنین آمده : مولانا در مسافرتش به هند از سنندج به همدان و از آنجا به طهران رفت. در تهران (شیخ اسماعیل کاشی) را ملاقات نمود و مناقشاتی طولانی بین آنها در گرفت و او را محکوم کرد و در قصیده ای به این مطلع نضر خود را ابراز داشته است :

( کملت مسافه کعبه الا مال                   حمدا لمن قدمن بالا کمال )

سپس از راه خرقان و بسطام و سمنان و نیشابور به مشهد وارد شد درآنجا امام رضا رضی الله عنه را ضمن قصیده غرائی مدح گفته که مطلع آن چنین است :

ای بار گاه کیست که از عرش برتر است                         وز نور گنبدش همه عالم منور است

مولانا خالد بعد از ترک مشهد به هرات، قندار، غزنین و کابل سفر نمود و در قصیده سوزناکی بیاد وطن چنین ناله سر می دهد :

خالدا ! گر نیستی دیوانه و صحرا نورد                     تو کجا و کابل و غزنین و خاک قندهار

مولانا پس ازآنکه در دهلی درخدمت “شاه عبدالله” به عبادت و ریاضت پرداخت و از وی بدریافت اجازه ارشاد نائل شد، به سنندج بازگشت و به نشر طریقه نقشبندیه پرداخت. گروهی از جمله شیخ محمد قسیم گرد وی جمع و در طریقتش وارد شدند و درسال (1226 ه – 1811 م ) به سلیمانیه بازگشت.

در سال 1241 برای بار دوم موفق به زیارت حج شد. پس از آن به شام بازگشت و در شب جمعه 28 شوال سال 1246 به بیماری طاعون درگذشت و در صالحیه حومه دمشق به  خاک سپرده شد. نویسنده کتاب “شیخ معروف النودهی” در ص 42 تاریخ وفات او را 14 دیقعده 1242 و ماده تاریخ فوتش را “مغرب” ثبت کرده است. مولانا خالدی مردی فاضل و پرهیز کار و شاعری دینی و عرفانی بود و عربی و فارسی و کُردی اشعار و رساله های دارد.

نویسنده : محمدرئوف توکلی

طریقت در بانه

عکسی از مزار محیی‌الدین عبدالقادر گیلانی

طریقت در بانه

عکسی از شیح عثمان نقشبندی

طریقت

عکسی از طریقت مولوی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.