امروز برابر است با :27 خرداد 1403

حسن زیرک

حسن زیرک، خواننده ترانه‌های کُردی ۸ آذر ماه سال ۱۳۰۰ در شهر بوکان چشم به دنیا گشود.

حسن زیرک، خواننده ترانه‌های کُردی ۸ آذر ماه سال ۱۳۰۰ در شهر بوکان چشم به دنیا گشود.

  • زندگی نامه

حسن زیرک خواننده‌ ترانه‌های کُردی ایرانی بود. حسن زیرک با ضبط تعداد زیادی از آوازهای سنتیِ مردم کُرد، سبب حفظ و نگهداری این آثار فرهنگی از گزند فراموشی شد. از حسن زیرک بیش از ۱۰۰۰ ترانه و آواز به یادگار مانده‌ است. عده‌ای بر این باورند که حسن زیرک در روستای هرمیله میان بوکان و سقز به دنیا آمده‌است. اما براساس شناسنامه و به گفتهٔ مردم منطقهٔ بوکان و خانواده‌اش، او در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در محلهٔ قلعهٔ سردار شهر بوکان، آذربایجان غربی به دنیا آمده‌است. حسن زیرک در همان کودکی، پدرش را از دست داد و بیشتر زندگی را در رنج و مشکل گذراند. مادرش توانایی نگه‌داری و تربیت فرزندان را نداشته، به ناچار تن به ازدواج دوباره می‌دهد و فرزندان و از جمله حسن به مدرسه نرفته و جهت امرار معاش به کارگری می‌پردازند. زیرک ۲ خواهر و ۲ برادر داشت. عبدالله زله بوکانی (پدر زیرک) “زل در کُردی به معنی بزرگ هیکل“در سال‌های کودکی  حسن زیرک فوت کرد و بعدها همسرش که آمنه نام داشت مجدداً ازدواج کرد.

حسن زیرک به صورت رسمی ۲ بار ازدواج کرده‌است. همسر اول او، میدیا زندی گویندهٔ بخش کُردی رادیو تهران بود. از میدیا زندی دو دختر به نام‌های مهتاب و مهناز دارد. همچنین برای این دو دخترش چند ترانه اجرا کرده‌است. میدیا زندی در روز جمعه ۳۱ خرداد ۱۳۸۷ خورشیدی در تهران درگذشت.همسر دوم  حسن زیرک، رابعه نام دارد و به گفتۀ او، حسن زیرک خودش به او        گفته‌است که ۲۸۰۰ ترانه دارد که نمی‌داند چه برسر ترانه‌های گم شده آمده‌است و با آن‌ها چه کار کرده‌اند.

  • همسر

همسر حسن زیرک، به دلیل محبوبیت و آوازه او با نام هنری “زیرک” به حسن زیرک پیشنهاد داده‌است که نام خانوادگی خود را به (زیرک) تغییر دهد.

  • روزگار تلخ حسن زیرک

روزگار تلخ و آوارگی حسن زیرک از زمانی شروع شد که پدرش فوت کرد و مادرش تن به ازدواج دوباره داد. حسن زیرک در سراسر دوران نوجوانی و جوانی‌اش را صرف شغل‌های مختلفی همچون کارگری و شاگردی شربت و شیرینی فروشی، کار در چایخانه و غیره در بوکان و سایر شهرها کرد.

زیرک در زمانی که تنها ۷ یا ۸ ساله بود، علاقهٔ بسیاری به ترانه و خوانندگی داشت. در آن دوران، اشخاص خوش‌صدایی در بوکان به صورت کوچه و بازاری مشغول به آواز خواندن در محافل و مراسم‌های مختلف بودند. یکی از اشخاصی که در این شهر به موسیقی و آواز آشنا بود و در این زمینه فعالیت می‌کرد، خواننده‌ای یهودی به نام شنگه جو بود که حسن زیرک به ترانه‌هایش گوش می‌داد، و به احتمال فراوان در آن سن، شنگه جو نخستین معلم غیررسمی حسن زیرک بوده‌است.

علاقه فراوان زیرک به خواندن موجب شده بود که با افراد محلی زیادی در منطقه بوکان آشنا شود که از صدای خوبی برخوردار بودند. به عنوان نمونه محمدحسین، خاتون صفیه و شیخ جعفر زنبیل در بوکان به او مسائل زیادی در مورد آواز و خواندن آموزش دادند.

حسن زیرک در دوران جوانی، روزی در حالی که شاگرد رانندهٔ اتومبیل مسیر سقز – بانه بوده‌است و راننده در اتومبیل حضور نداشته، به رانندگی می‌پردازد و از بخت بد او، توانایی کنترل اتومبیل را نداشته و موجب قتل یک فرد می‌شود. به این ترتیب حسن زیرک جوان، اتومبیل و صحنهٔ قتل را رها کرده و با ناراحتی بسیار مدتی خود را مخفی می‌کند اما سرانجام تسلیم می‌شود و بعد از آزادی از زندان، از کشور خارج شده و جهت امرار معاش راهی کشور عراق و شهر بغداد می‌شود.

  • سال های بغداد

در سال ۱۳۲۶ زمانی که حسن زیرک در عراق بود، در مسافرخانهٔ شمال به شاگردی می‌پرداخت. حسن زیرک ۴ سال در این هتل کار می‌کرد تا اینکه روزی هنگام نظافت، حسن زیرک مشغول زمزمهٔ یکی از ترانه‌هایش بود و در همین حال، علی مردان خوانندهٔ سرشناس کُرد که در حال مسافرت بود، در آن مسافرخانه اقامت داشت. علی مردان با شنیدن صدای حسن زیرک، او را صدا کرده و از او می‌پرسد که جوان! تو کی هستی؟ زیرک در پاسخ می‌گوید، من اهل بوکانم و نامم حسن است. علی مردان به حسن زیرک پیشنهاد می‌کند که با او به رادیو بغداد برود و به حسن زیرک کمک می‌کند تا در آن‌جا مشغول به کار شود. پس از آن حسن زیرک از سال ۱۳۳۲ خورشیدی در بخش کردی رادیو بغداد استخدام می‌شود.

  • کودتای بغداد 

در سال ۱۳۳۷ پادشاهی عراق در کودتایی به رهبری عبدالکریم قاسم سقوط کرد و در عراق حکومت جمهوری اعلام شد. حسن زیرک که در بازگشت به بوکان، احساسات دوستانهٔ علاقه‌مندانش را دیده و تحت تأثیر قرار گرفته بود، پس از مدتی تصمیم به بازگشت به عراق می‌گیرد. در هنگام تدارک بازگشت، خبر کودتا در عراق موجب تشویش و نگرانی حسن زیرک می‌گردد، زیرا زمانی که در رادیو به خوانندگی اشتغال داشته به مناسبت تاج‌گذاری ملک فیصل پادشاه عراق ترانه‌ای اجرا کرده بود. سربند این ترانه در وصف پادشاه عراق این چنین بوده‌است:

                                               بکوبید، بکوبید بر طبل شادمانی    تاج بر سر نهاد فیصل ثانی

  • زندان

حسن زیرک بعد از اخراج اجباری‌اش از رادیو کرمانشاه دلشکسته به امید استخدام مجدد در رادیو کُردی بغداد به عراق می‌رود، اما در عراق بازداشت می‌شود. در آن‌جا به مدت ۱۸ ماه زندانی و شکنجه می‌شود و بعد از رهاکردن در مرز ایران و عراق، این‌بار توسط ساواک بازداشت و به زندان کرمانشاه برده می‌شود.

حسن زیرک دربارهٔ شکنجه‌اش در در عراق در یک کاست با صدای خودش چنین می‌گوید:

۱۸ شب در زندان کرکوک بودم. ۶ ماه توسط سازمان امنیت ملی عراق، بارهای بار شکنجه شدم. من را از این شهر به آن شهر می‌بردند، هیچ‌کس نبود حالم را بپرسد. اگر ایران نبود من آزاد نمی‌شدم.
زیرک بعد از آزادی، بعدها در ایران توسط ساواک به اتهام جاسوسی بازداشت شد و مدتی در زندان کرمانشاه بود. حسن زیرک به مدیران وقت رادیو اصرار کرد که به رادیو برگردد اما با خواسته او موافقت نشد و از این زمان بود که زیرک به عنوان خواننده افتاد به مراسم عروسی و در مراسم‌های محلی به خوانندگی می‌پرداخت.

  • نحوه مرگ و وفات

طی سال‌های گذشته در منابع کُردی، مرگ حسن زیرک را ناگهانی و بر اثر مسومیت با زهر عنوان می‌کنند. در کتاب “ساواک چرا حسن زیرک را کشت” کاملاً به این موضوع اشاره دارد. براساس این کتاب، حسن زیرک در یک مراسم عروسی در مهاباد در غذای او توسط یک زن به زهر آغشته و مسموم شد. اما در میان مردم منطقهٔ بوکان، مسئله ساواک منتفی بوده و مسمومیت را توسط یکی از رقبای حسن زیرک در مهاباد می‌دانند.به گفتهٔ دوستان و افرادی که حسن زیرک را از نزدیک می‌شناختند، زیرک پیشینهٔ هیچ‌گونه بیماری نداشته‌است، بلکه او را در مهاباد مسموم کرده بودند. این مورد به دلیل جلوگیری از اختلاف میان کُردها تاکنون هیچ‌گونه شفاف‌سازی در مورد آن صورت نگرفته‌است و در فیلم‌های مستند و رسانه‌ها آن را مخفی می‌کنند تا اینکه مستندی از شبکه تلویزیونی کردستان ۲۴ در سال ۹۸ پخش شد که به صورت مستقیم با اشاره به این مطلب آن را رسانه‌ای کرد.

حسن زیرک در 5 تیر سال ۱۳۵۱، برابر با ۲۸ ژوئن ۱۹۷۲ در سن نزدیک به ۵۱ سالگی در بیمارستان بوکان به‌علت سرطان کبد درگذشت و در قبرستان بوکان دفن شد، اما بعد از چند روز بنا به وصیت خودش، نبش قبر شد و در دامنهٔ کوه نالشکینه به خاک سپرده شد.

حسن زیرک

عکسی از جوانی هنرمند نامدار کُرد حسن زیرک

حسن زیرک

مزار مرحوم حسن زیرک

حسن زیرک

حسن زیرک در کنار همسر و فرزندش

 

4 یک پینگ

  1. پینگ بک: سید رحیم قریشی ‌زاده - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

  2. پینگ بک: حشمت‌الله لرنژاد - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

  3. پینگ بک: مجتبی میرزاده - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

  4. پینگ بک: قادر عبدالله‌زاده - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.