امروز برابر است با :2 اسفند 1402

بوکان

بوکان یکی از شهر‌های مهم کُردنشین ایران واقع در استان آذربایجان غربی می باشد.

بوکان یکی از شهر‌های مهم کُردنشین ایران واقع در استان آذربایجان غربی می باشد.

بوکان شهری در جنوب مرکزی استان آذربایجان غربی ایران و مرکز شهرستان بوکان می باشد. این شهر نسبت به بسیاری از شهرهای ایران، شهری جوان و نوبنیاد محسوب می‌شود و از نظر بافت تاریخی در دوره‌ی قاجار و سده نوزدهم میلادی بنیان گذاشته شده‌است. در دوره‌ی قاجار به سبب توجه و سکونتِ عزیزخان مکری و خانواده‌اش، بوکان مورد اهمیّت قرار گرفت. در دوره‌ی پهلوی زیرساخت‌های شهری در آن بنا نهاده شد. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ در شاخص‌های اجتماعی، فرهنگی، ورزشی، اقتصادی و سیاسی شکوفا شد. این شهر یکی از شهرهای مهّم و مؤثر در ایران است. بوکان در سال ۱۳۶۸ در تقسیمات کشوری ایران از بخش به شهرستان ارتقا یافت و در طی ۳۰ سال از یک بخش کوچک کُردنشین در جایگاه سومین شهر کُردنشین بزرگ ایران قرار گرفت. چراکه از لحاظ گردشگری، قدمت بیشتر بناهای تاریخی داخل شهر به دوره قاجار و دوره معاصر باز می‌گردد.

قدمتِ بناهای تاریخی داخل شهر به دوره‌ی قاجار برمی‌گردد و نماد این شهر، قلعه‌ی سردار است. ره‌آورد مردم آن، فرش دستباف، ترشی، سبزیجات، لبنیات محلی و میوه‌های فصلی می باشد.

بوکان بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران، اَمن‌ترین شهر استان آذربایجان غربی و دومین شهر پس از ارومیه از نظر سطح باسوادی است. از مهم‌ترین صنایع دستی شهر، قالی بافی و فرش است که فرش بوکان از شهرت جهانی برخوردار است و ۸۵ درصد فرش تولیدی آن به خارج از کشور صادر و مابقی آن در داخل ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. به این شهر لقب‌های عروس شهرهای ایران، شهر فرهیختگان و شهر حسن زیرک داده ‌شده ‌است. آداب و رسوم کُردها کاملاً مانند دیگر اقوام ایرانی برگزار می‌گردد. از آداب و فرهنگ منطقه‌ی بوکان می‌توان به حنابندان، چهارشنبه سوری، نوروز، رقص کُردی و موسیقی کُردی اشاره نمود. موسیقی کُردی با موسیقی‌های باستانی ایران نسبتی تمام و کمال دارد. مراسم و آیین‌هایی که در میان مردم کُرد مرسوم است در برگیرنده اعیاد مذهبی، قومی و باستانی می باشد که ریشه در باورهای کهن این مردم دارد و اغلب تاریخی، پاره‌ای و اسطوره‌ای است.

  • نام بوکان

درباره‌ی واژه‌ی بوکان، نظریه‌های بسیاری مطرح شده و بیشتر پژوهشگران کُرد براین باورند که این واژه، کُردی است.

انور سلطانی، پژوهشگر و نویسنده‌ی کُرد درمورد ریشه‌ی نام این شهر در تحلیل و نظریه‌ی علمی‌ای که منتشر کرده‌است، چنین گفته:

موضوع، کلمه‌ی”بگ” یا “بغ” می باشد. بگ یا بغ، خدای ملت‌های باستانی که پیش از آمدن زرتشت در سرتاسر سرزمین هند تا غرب ایران زیسته‌اند، بوده‌است. واژه‌شناس ایرانی، ابراهیم پورداوود در مقاله‌ای با عنوان “بغ” نوشته‌است: واژه‌ی بغ از زمان‌های بسیار کهن در زبان ما رایج بوده و در زبان‌های باستانی ایران مانند زبان اوستایی و فارسی باستان وجود داشته که می‌توان به گاتا‌ها یا سروده‌های زرتشت که کهن‌ترین بخش اوستا را شامل می‌شوند اشاره کرد. “بگ” به‌معنی قسمت و بخت آمده‌است. در بخش‌های دیگر اوستا “بغ” همان خداوند است. پیش از آمدن زرتشت، “بغ” نام خداوند بوده و زرتشتی‌ها نام اهورامزدا را بر آن نهادند. با این اوصاف کهن‌ترین دولت منطقه که بوکان را نیز دربرمی گیرد، دولت قدرتمند مانا است. دولت مانا نخستین دولت متحد و مقتدر منطقه غرب ایران بود که صاحب قدرت اقتصادی و حکومتی قوی بوده‌است.

براین اساس نام این شهر ابتدا “بکان” یا بگان بوده که از دو بخش تشکیل شده‌است: بگ یا بک +ان بخش اول به‌معنی خدا و بخش دوم پسوند جمع یا مکان است. برپایه‌ی این نظریه، شهر بوکان با تلفظِ صحیح انگلیسی Bukān به معنی شهر “خداوند بگ” یا مکان خداوند بگ است. براساس تغییر آوایی حروف که در رشته زبان‌شناسی، صورت عملی و تأیید شده یافته و همچنین با توجه به آثار به‌دست‌آمده از داخل شهر و حومه آن که نشان از وجود آتشکده‌های مقدس آن دوران است، می‌توان منطقی بودن این تحلیل را تأیید کرد.

رضاقلیخان هدایت در کتاب فرهنگ انجمن‌آرای ناصری (تألیف سال ۱۲۵۰ خورشیدی) در مورد ریشه‌ی نام این شهر می‌گوید: بوکان نام قصبه‌ای‌ست در ولایت ساوج‌بولاق مُکری[ت] که گویند آب و هوای نیکو دارد، و در برهان به‌معنی گلزار نیز نوشته و اگر چنین باشد با کاف عربی خواهد بود و بوکان یعنی “کانُ بوی خوش“.

در تاریخ رشیدی به واژه‌ی بوکان که نام یکی از خان‌های مغول بود اشاره شده‌است.

در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ فارسی معین، بوکان نعلی است آهنین که درون برف در پای کنند.

مردم کُرد براین باورند که بوکان از دو کلمه‌ی”بوک” که معنی آن در زبان کردی “عروس” است و “ـان” که علامت جمع پسوند است گرفته شده‌است.

جئونیمز بانک اطلاعاتی جغرافیایی در ایالات متحده آمریکا، نام این شهر را به انگلیسی Bukan ثبت کرده‌است.

  • پیشینه تاریخی

تاریخ پیدایش شهر بوکان و هسته اولیه آن هنوز بدرستی مشخص نیست و تحقیقات زیادی در مورد آن صورت نگرفته‌است. براساس کتاب “تاریخ فرهنگ و ادب مکریان” نوشته‌ی ابراهیم افخمی، بوکان را ابتدا شهر کهنه خوانده‌اند و آن شهر در جنوب غربی فعلی شهر بوکان واقع شده بود که در اثر زلزله ویران شده‌است. بعدها در آن محل که نی‌زار و چشمه سار بوده، بوکان را بنا کرده‌اند. بوکان و حومه آن، منطقه‌ای مورد اختلاف میان اُمرای مکری و ایل‌های کرد بوده‌است. بوکان از اواسط سده ۱۹ (میلادی) مورد توجه و کانون ایل‌های مکری و امرای آن‌ها بوده‌است. در نقشه‌های قدیمی راهنمای مسیر و شهرهای مهم ایران به زبان انگلیسی در سال ۱۹۲۲ میلادی نام این شهر به صورت Bukan قید شده‌است.

  • زبان مردم بوکان

اکثریت ساکنان بوکان کُرد هستند و به زبان کُردی سورانی با لهجه‌ی بوکانی سخن می‌گویند.

  • مذهب بوکان

بیشتر مردم شهر بوکان رسماً مسلمان و سنی شافعی مذهب هستند. دیگر جوامع مذهبی در بوکان شامل شیعه‌ی دوازده‌امامی و بهائیان می‌شود.

  • جمعیت بوکان

جمعیّت شهری بوکان براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۱۹۳٬۵۰۱ نفر اعلام شده که بزرگترین شهر جنوب استان آذربایجان غربی به‌شمار می‌رود. از دهه‌ی ۱۳۶۰ شمسی، بوکان مرکز جذب مهاجران زیادی از شمالغرب ایران و خصوصاً بخش‌های کُردنشین ایران بوده‌است.

  • موقعیت جغرافیایی بوکان

موقعیت جغرافیایی شهر بوکان، ۱۳ استان شمال و جنوب ایران را به یکدیگر متصل می‌نماید و با کردستان عراق دارای خط ارتباطی زمینی است. موقعیت ممتاز جغرافیایی و امنیت نسبی جاده‌ها، بوکان را به‌عنوان مرکز منطقه‌ی جنوب و جنوب غربی دریاچه‌ی ارومیه تبدیل کرده‌است. این شهر با قرارگیری بر سر راه‌های ارتباطیِ سه استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، و کردستان از موقعیت جغرافیایی و ترافیک ویژه‌ای برخوردار می باشد. شهر بوکان در °۳۶ درجه وَ ۳۱ دقیقه عرض شمالی و °۴۶ درجه وَ ۱۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریای آزاد ۱٬۳۷۰ متر می باشد. بوکان از غرب به مهاباد، و از جنوب به سقز محدود است و در دشت‌های استپی و هموار قرارگرفته و میان کوه‌های نالشکینه و برده‌زرد واقع شده‌است. مسافت جاده‌ای بین شهری بوکان تا ارومیه ۱۸۴ کیلومتر، تا تبریز ۲۰۴ کیلومتر، تا سردشت ۱۴۰ کیلومتر (از مسیر خلیفان-ربط) و تا بانه کمتر از ۹۰ کیلومتر می باشد. شهر بوکان یکی از مسطح‌ترین شهرهای ایران است و همچنین بیشتر اراضی آن را دشت‌های هموار تشکیل می‌دهد.

  • آب و هوا بوکان

آب و هوای شهر بوکان، استپی خشک با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد می باشد. این شهر در زمستان سرد و پرف و روزهای زمستانی آن طولانی بوده که معمولاً تا اواخر اسفندماه ادامه دارد. حداکثر مطلق دمای بوکان ۴۲ درجه سانتی گراد بالای صفر و حداقل مطلق دمای هوا ۲۷ درجه سانتی گراد زیر صفر می باشد. مدت روزهای یخبندان از ۸۵ تا ۱۰۰ روز و میزان بارندگی در سال‌های مختلف میان ۳۵۰ تا ۴۱۷ میلی‌متر متغیر بوده، که متوسط آن ۴۲۸ میلی‌متر برآورد شده‌است.

  • اقتصاد بوکان

اقتصاد بوکان متکی به حوزه‌ی صنعت و صنایع خرد و بخش اندکی مربوط به گردشگری و مسافران بوده و بازار بوکان دومین بازار استان آذربایجان غربی می باشد.

 

  • اماکن تاریخی و گردشگری بوکان

از جمله اماکن تاریخی و گردشگری بوکان به موارد زیر می‌توان اشاره نمود:

  1. مسجد جامع بوکان
  2. تپه و غار قلایچی
  3. دریاچه سد بوکان
  4. بوستان ساحلی بوکان
  5. آرامگاه سرداران مکری
  6. آرامگاه حسن زیرک
  7. بوستان ساحلی بوکان
  8. خانقاه – مقبره شیخ شمس‌الدین برهانی
  9. منطقه شکار ممنوع سه‌ کانیان (سکونتگاه میش مرغ)

 

  • اماکن تفریحی و دیدنی بوکان
  1. پارک ملت
  2. پارک جنگلی کیوه ره‌ش
  3. پارک کوی محمدیه
  4. مسجد جامع حمامیان
  5. جلگه سردرآباد
  6. ایوان سنگی روستای آغجیوان
  7. اطاقهای سنگی روستای بی‌بی‌کند
  8. غار کول‌آباد میان بوکان و میاندوآب
  9. حوض گوره چشمه بزرگ آب و استخر دیدنی بوکان
  10. قلعه سنگی روستای سماقان فرهادتراش دارای نه اتاق سنگی
بوکان

عکسی از پارک ساحلی بوکان

بوکان

عکسی از شهر بوکان

بوکان

نمایی زیبا از شهر بوکان

3 یک پینگ

  1. پینگ بک: حسن زیرک - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

  2. پینگ بک: عثمان رحمان‌زاده - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

  3. پینگ بک: قادر عبدالله‌زاده - دانشنامه اینترنتی بانه تی وی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.